>
15 te 1….
İNSANLIK TARİHİ VE BESLENME
İnsanoğlu yaklaşık bir milyon yıldan beri varlığını sürdürüyor. İnsan beslenmesi ile insan sağlığı arasındaki ilişki çok eski zamanlardan beri her zaman ilgi çekmiştir. Bu zamanın neredeyse tümün- de yiyeceklerle olan ilişkimiz değişmedi. Atalarımız yediklerinin sağlıklı olup olmadığını hiç merak etmeden ne zaman ne bulabildilerse onu yediler. Sağlıksız olarak gördükleri esas şey yememekti.Son elli yılda artan sayıda araştırma bu çelişkiye ışık tuttu. Artık daha uzun yaşıyoruz, çünkü gelişen sağlık koşulları, bağışıklık, antibiyotikler ve diğer ilaçlar sayesinde pek çok bulaşıcı hastalık kontrol altına alındı.Buna karşılık diğer hastalıklar nedeniyle ölümler arttı.Bunlar arasında kalp damar hasta- lıkları ,felç ,pek çok kanser türü ve diyabet bulunmakta.Bunun başlıca nedeni beslenme içeriğinin ve şeklinin değişmesine karşılık fiziksel aktivitelerimizde de meydana gelen köklü değişikliklerdir. Globalizasyona rağmen bugün dünyada hala ilk çağ insanları gibi beslenen topluluklar bulmak ve bunları incelemek mümkündür. Paleolitik insan ve çağdaş toplumun diyeti karşılaştırıldığında protein tüketimi ilk çağlarda daha yüksek iken günümüz insanı neredeyse üçte bir oranında buna karşılık yağ tüketimleri, paleolitik döneme göre iki kat artmıştır. Rafine gıda ve raf ömrü uzun gıdaların tüketimleri de arttığından dolayı hastalıkların oluşma sebeplerinde diğer etkenlerin yanı sıra yanlış beslenme ön plana geçmiştir . Yanlış beslenmeyi bize Hipokratın şu sözü en iyi anlatır: ‘’Gıdan ilacın, ilacın da gıdan olsun.

’’ Peki nedir BESLENME? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME:
Beslenme, besinlerin üretiminden insan hücresinde kullanılmasına değin geçen tüm aşamalarda insanla besin arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır. Eylem olarak beslenme, büyüme yaşamın sürdürülmesi ve sağlığın korunması için besinlerin yeterli ve dengeli alınmasıdır. Yeterli ve dengeli beslenme, besinlerin vücudun gereksinimi kadar enerji, protein, karbonhidrat vitamin ve mineralleri sağlayacak miktarda alınmasıdır. Beslenme yaşamın her döneminde sağlığın temelini oluşturmaktadır. Bu nedenle gebelikten itibaren önem kazanmaktadır. Beslenme hiçbir zaman sadece karın doyurmak anlamına gelmez. Besinlerimiz çok çeşitlidir .Her çeşit besinin bileşiminde değişik miktarlarda ‘’besin öğesi’’ dediğimiz kimyasal moleküller bulunur.Sebzeler, meyveler, süt ve ürünleri, her türlü etler, unlu gıdalar, kurubaklagiller,çeşitli yağlar yoluyla aldığımız bu besin öğelerini altı grupta toplayabiliriz:

PROTEİNLER: Proteinler, enerji sağlamalarının yanı sıra hücrelerin esas öğesi olduklarından büyüme, gelişme, yıpranan hücrelerin yenilenmesi için de gereklidirler. Ayrıca proteinler besin öğelerinin vücutta kullanılmasında görev alan enzimlerin ve bazı hormonların da yapısını oluştururlar.

YAĞLAR: Yağlar en çok enerji veren besin öğeleridir. Elzem yağ asidi ve yağda eriyen vitamin- ler (A,D,E,K Vitaminleri) vücuda yağ ile alınırlar. Deri altı yağ tabakası vücut ısısının kaybını önler. Yağlar organları çevreleyerek dış etkenlerden korur, midenin boşalmasını geciktirir.

KARBONHİDRATLAR: Vücudun harcadığı enerjinin büyük bir bölümünü sağlarlar. Beyin dokusu enerji için genellikle karbonhidratları kullanır. Su ve elektrolitlerin vücutta tutulmasını sağlarlar. MİNERALLER: Minerallerin bazıları vücudun kemik ve diş gibi sert dokularının yapı taşıdırlar. Minerallerin çoğu hücre çalışması için elzemdir. Vitaminlerle birlikte besin öğelerinin yıkım ve yapımındaki kimyasal değişmelerde düzenleyici olarak görev alırlar.

VİTAMİNLER: Vitaminler vücut çalışmasında biyokimyasal tepkimeleri düzenlerler. Sinir ve sindirim sistemlerinin normal çalışması için gerekli olup, büyümeye yardımcıdırlar. SU: Su, besinlerin vücuda alınması, sindirimin kolaylaşmasını, hücrelere taşınmasını ve hücrelerde metabolizma sonucu oluşan zararlı öğelerin dışarı atılmasını sağlar. Ayrıca su vücut ısısının denetimi için de gereklidir.

GÜNLÜK ENERJİ DENGESİ VE KALORİ MİKTARLARI: Enerji genel anlamda bir iş yapabilme kapasitesi olarak tanımlanabilmektedir. Ağır egzersizden nefes almaya hatta besinlerin sindirimine kadar her olayda vücudumuz enerjiye gereksimim duymaktadır. Enerji dengesi, alınan enerjinin harcanana eşit olduğu durumdur. Enerji dengesinin en iyi göstergesi vücut ağırlığının boya göre orantılı olması ve değişmemesidir.Yiyecekler enerji kaynaklarıdırlar. Su, tuz ve baharatlar enerji içermeyen besinlerdir.Fazla tuz tüketimi ile vücut kısa sürede susama hissi ile su tüketimini arttıracağından ödem oluşumu ve kilo artışına sebep olmaktadır. Oysa bu su vücut yağı şeklinde alınan kilo oluşumu gibi davranmaz ve bir süre sonra vücuttan atılır. Bir kimsenin günlük enerji gereksinmesi, o gün içinde bazal metabolizma, fiziksel aktivite, yiyeceklerin termik etkisi için harcanan enerjilerin toplamı kadardır. (Bazal metabolizma, bir kimsenin hiç hareket etmeden dinlenme anında yirmi dört saat içinde sadece nefes alıp verme ile yaktığı enerjidir.)Yaş ve cinsiyet, vücut yapısı ve bileşimi, gebelik, endokrin sistem,ateşli hastalıklar, fiziksel aktivite, uyku, uzun süreli açlık durumları bazal metabolizma hızını etkilemektedir. Bazal metabolizma enerjisi, pratikte yetişkinler için kişinin ağırlığı başına saatte 0,8-1 kalori olarak hesaplansa da yaş ve vücut tipine göre bu yöntem doğru olmaz. Bazı standartlar kullanılarak yapılan hesaplamalar ve ölçümler daha doğru sonuçlar vermektedir. Genelde orta aktivitede bir yetişkinin alması gereken günlük enerji gereksinimi (yaş, boy kriterleri ile) kadınlarda 1700-2000 kal, erkeklerde ise 2400-2800 kal. civarındadır. Bu kaloriler genel olarak kilo vermeyi değil kiloyu sabit tutarak korumayı sağlamaktadır.

HANGİ BESİN MADDESİ KAÇ KALORİ VERİR?
1 gr. protein……,,,,,4 kalori
1 gr. Karbonhidrat…4 kalori
1 gr. Yağ…………..9 kalori
1 gr. Alkol…………7 kalori verir.
Gerektiğinden çok enerji sağlayan besin alarak şişmanlamak veya yetersiz beslenerek aşırı zayıfla- mak sağlık için zararlıdır.


Önceki Metin

Next Article

İlgili Yazı

Bir cevap yazın

Your email address will not be published. Required fields are marked *.

*
*
Yorum yazarken HTML kodlarını kullanabilirsiniz.

Have no product in the cart!
0